Một sân chơi, 2 mục tiêu
AFC đang hoàn thiện đề án Nations League dành cho 47 đội tuyển nam của châu Á, với tham vọng biến giải đấu này thành bộ khung chung cho cả vòng loại World Cup lẫn Asian Cup. AFC đã xác nhận kế hoạch xây dựng Nations League từ cuối năm 2025, nhưng thể thức chi tiết hiện vẫn ở dạng dự thảo. Nếu được thông qua theo cấu trúc đang được xem xét, bóng đá đội tuyển châu Á sẽ bước vào thay đổi lớn từ năm 2030.
Các đội dự kiến được chia thành 3 hạng. Hạng 1 có 18 đội, hạng 2 gồm 18 đội, còn hạng 3 có 11 đội và được chia thành 3 bảng. Giải tổ chức 2 năm một lần. Kỳ năm 2030 dự kiến gắn với vòng loại Asian Cup 2032, còn mùa 2032/33 sẽ là lần đầu kết quả Nations League được dùng để xác định suất dự World Cup 2034.
AFC từng xem xét tổ chức Nations League như một giải độc lập nhưng phương án này không được ưu tiên vì chi phí vận hành và số ngày thi đấu quốc tế có hạn. Hướng mới là dùng các trận Nations League thay cho phần lớn hệ thống vòng loại hiện nay, đồng thời giảm số trận giao hữu ít ý nghĩa.
Hạng 1 trở thành cửa chính tới World Cup
Ở kỳ Nations League gắn với World Cup, 18 đội thuộc hạng 1 dự kiến chơi 12 trận, gồm 6 trận sân nhà và 6 trận sân khách.
6 đội có thành tích tốt nhất giành vé trực tiếp dự World Cup. Các đội xếp từ thứ 7 đến thứ 10 bước vào vòng đấu phụ 4 đội theo thể thức vòng tròn. 2 đội đứng đầu vòng này lấy thêm 2 vé trực tiếp, còn đội xếp thứ 3 giành quyền tham dự vòng play-off liên lục địa.
Nếu số suất của châu Á không thay đổi, hệ thống này sẽ xác định đủ 8 đội dự World Cup trực tiếp và 1 đại diện bước vào vòng tranh vé liên lục địa.
Điểm khác lớn so với vòng loại World Cup 2026 nằm ở cấu trúc thi đấu. Khi đó, 18 đội mạnh nhất được chia thành 3 bảng, mỗi bảng 6 đội. Trong dự thảo mới, 18 đội hạng 1 cùng nằm trong một hệ thống xếp hạng. Các đội được chia nhóm hạt giống và lịch thi đấu được tạo bằng thuật toán, thay vì mỗi đội phải gặp toàn bộ 17 đối thủ còn lại.
Asian Cup gắn chặt với 2 hạng đầu
Kỳ Nations League năm 2030 dự kiến phục vụ vòng loại Asian Cup 2032. Mỗi đội khi đó chỉ chơi 6 trận, gồm 3 sân nhà và 3 sân khách.
Toàn bộ 18 đội thuộc hạng 1 sẽ giành vé dự vòng chung kết Asian Cup. 6 suất còn lại thuộc về 6 đội có thành tích cao nhất ở hạng 2, đủ tạo thành giải đấu 24 đội như hiện nay.
AFC cũng đang hướng tới việc chuyển Asian Cup 2031 sang năm 2032 để phù hợp với lịch thi đấu quốc tế mới. Tháng 3/2026, cơ quan bóng đá châu Á đã dừng quy trình lựa chọn chủ nhà cho Asian Cup 2031 và 2035 sau khi làm việc với FIFA về khả năng đưa các kỳ Asian Cup tương lai sang năm chẵn.
Nếu phương án này được thông qua, vị trí trong Nations League sẽ có ảnh hưởng rất lớn. Một đội giữ được chỗ ở hạng 1 gần như có đường trực tiếp tới Asian Cup, đồng thời ở đúng cấp độ cho kỳ vòng loại World Cup tiếp theo.
Vẫn có chức vô địch Nations League riêng
Nations League không chỉ đóng vai trò vòng loại World Cup hoặc Asian Cup.
Ở mỗi kỳ, 8 đội có thành tích tốt nhất hạng 1 sẽ giành quyền vào vòng đấu loại trực tiếp tranh chức vô địch. Tứ kết dự kiến diễn ra theo thể thức lượt đi và lượt về. Bán kết và chung kết sau đó được tổ chức tập trung tại một địa điểm.
Một đội vì thế có thể vừa cạnh tranh suất dự World Cup hoặc Asian Cup, vừa theo đuổi chức vô địch Nations League trong cùng một mùa giải.
Cách tổ chức này giúp những đội đã đạt vị trí thuận lợi trong cuộc đua vòng loại vẫn còn mục tiêu ở giai đoạn cuối.
Lên xuống hạng làm thay đổi trật tự
Cơ chế thăng hạng và xuống hạng là phần quan trọng của dự thảo.
2 đội đứng đầu hạng 2 được lên thẳng hạng 1, trong khi 2 đội cuối hạng 1 xuống hạng 2. Cơ chế tương tự được áp dụng giữa hạng 2 và hạng 3.
Ngoài những suất đổi hạng trực tiếp, 4 đội tiếp theo ở nhóm cuối của hạng trên sẽ phải đá play-off với 4 đội tiếp theo ở nhóm đầu hạng dưới để quyết định những vị trí còn lại.
Điều này khiến kết quả của một kỳ Nations League ảnh hưởng trực tiếp tới kỳ tiếp theo. Một đội chơi tốt có thể lên hạng và tiếp cận con đường thuận lợi hơn tới các giải lớn. Ngược lại, một chu kỳ sa sút có thể khiến đội tuyển rơi xuống hạng thấp và phải mất thêm thời gian để trở lại nhóm có quyền tranh vé World Cup.
Không chia Đông - Tây
Dự thảo hiện tại không chia Nations League thành Đông Á, Tây Á hay các khu vực nhỏ hơn.
AFC cho rằng số lượng thành viên ở từng vùng không cân bằng và trình độ giữa các khu vực cũng khác nhau. Thay vào đó, các đội sẽ được chia vào những nhóm hạt giống trước lễ bốc thăm, sau đó lịch thi đấu được tạo bằng thuật toán nhằm cân bằng mức độ khó.
Với cách làm này, các đội Đông Nam Á có thể thường xuyên gặp đối thủ Tây Á, Trung Á hoặc Đông Á hơn trước.
Lợi ích là số trận có tính cạnh tranh tăng lên và đối thủ đa dạng hơn. Đổi lại, quãng đường di chuyển sẽ trở thành vấn đề lớn với một châu lục có khoảng cách địa lý rất rộng.
Thử nghiệm từ mùa 2028/29
AFC không dự định chuyển ngay toàn bộ hệ thống sang Nations League.
Một giai đoạn thử nghiệm sẽ diễn ra trong mùa 2028/29 để kiểm tra cấu trúc mới và xác định thành phần 3 hạng trước phiên bản chính thức năm 2030. Việc xếp hạng ban đầu dự kiến dựa vào kết quả vòng loại chung sơ bộ, thay vì chỉ lấy bảng xếp hạng FIFA.
Ở hạng cao nhất của giai đoạn thử nghiệm, vòng loại World Cup 2030 vẫn giữ cấu trúc 3 bảng, mỗi bảng 6 đội. 2 đội đứng đầu mỗi bảng giành 6 vé trực tiếp. 4 đội có thành tích tốt tiếp theo bước vào vòng đấu phụ để tranh thêm 2 vé trực tiếp và 1 suất play-off liên lục địa.
Cơ chế lên hạng, xuống hạng và play-off giữa các hạng cũng được dự kiến áp dụng ngay từ giai đoạn chuyển tiếp.
Nếu dự thảo cuối cùng được phê duyệt, AFC Nations League sẽ không đơn thuần bổ sung thêm một giải đội tuyển. Nó sẽ trở thành bộ khung nối liền từng chu kỳ thi đấu, từ chức vô địch Nations League, suất dự Asian Cup cho tới con đường tới World Cup. Khi đó, thành tích của một đội trong mỗi 2 năm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vị trí và cơ hội của họ ở chu kỳ kế tiếp.